09/12/2024
İnternet və sosial media platformaları həyatımıza çoxsaylı faydalar gətirsə də, rəqəmsal mühitin genişlənməsi ilə yanaşı bəzi ciddi sosial problemlər də ortaya çıxıb. Bu problemlərdən biri trolçuluq və cyberbullying (onlayn zorakılıq) kimi zərərli davranışlardır. Hər iki fenomen, internetin anonimlik və geniş yayılma imkanlarından istifadə edərək, insanlar arasında mənfi münasibətlərə, emosional və psixoloji zərərlərə səbəb olur.
Trolçuluq və cyberbullying, yalnız şəxsi həyatımıza deyil, həm də sosial media və internetin müsbət imkanlarını əhatə edən bir çox sahəyə mənfi təsir göstərir.
Trolçuluq (ingiliscə: trolling) internetdə və sosial şəbəkələrdə, məqsədli şəkildə başqalarını əsəbiləşdirmək, narahat etmək və ya provokasiya etmək üçün edilən davranışlardır. Trolçuluq adətən anonimlik pərdəsi altında həyata keçirilir və trolçular, digər istifadəçiləri təhqir edərək, mübahisə yaradır və qarşılıqlı anlaşmazlıqdan zövq alırlar.Trolçular məqsədli olaraq insanları əsəbiləşdirmək, onları mübahisəyə cəlb etmək və ya hisslərini qızışdırmaq istəyirlər. Bu, trolçunun diqqət çəkmək və “reaksiya” almaq məqsədini güdür.Çox vaxt trolçular öz şəxsiyyətlərini gizlədərək, anonim olaraq başqalarını təhrik edirlər. Sosial media və internetdəki anonimlik, insanların daha aqressiv və təhqiramiz davranmasına şərait yaradır.Trolçular, heç bir konstruktiv məqsəd güdmədən yalnız başqa insanları narahat etmək və mübahisə yaratmaq üçün cavablar və şərhlər yazırlar.
Trolçuluq, sosial şəbəkələrdə, forumlarda və müzakirə platformalarında ən çox rastlanan zərərli davranışlardan biridir. Trolçular tez-tez Twitter, Reddit, YouTube və digər platformalarda "upvote" (yüksəltmək) və "downvote" (azaltmaq) mexanizmlərindən istifadə edərək zərərli məzmunları daha geniş auditoriyaya yayırlar.
Cyberbullying, bir insanın başqa bir insana onlayn olaraq təhqir, hədə-qorxu, təzyiq, şantaj və ya zorakılıq tətbiq etməsi fenomenidir. Cyberbullying, məktəbli və gənclər arasında daha çox yayılmasına baxmayaraq, bu fenomen bütün yaş qruplarına təsir edə bilər. Onlayn zorakılıq yalnız təhqir və zorbalıqla məhdudlaşmır, həmçinin insanların sosial şəbəkələrdə təqib edilməsi, dəfələrlə və davamlı olaraq narahat edilməsi ilə də əlaqəlidir.
Davamlı təcavüz və narahatlıq: Cyberbullying, çox vaxt davamlı olaraq baş verən təcavüzkar davranışlardır. Qurbanlar, gündəlik olaraq mesajlarla, şəkillərlə və ya videolarla təqib edilə bilər.
Hədə-qorxu və şantaj: Onlayn zorakılığa məruz qalan şəxslərə qarşı hədə-qorxu və şantaj halları da tez-tez baş verir. Təhqir və zorakılıq, internet üzərindən daha asan şəkildə anonim olaraq tətbiq olunur.
Sosial Media və Digər Platformalar: Facebook, Instagram, Snapchat, WhatsApp kimi sosial media platformaları, cyberbullying-in ən çox yayıldığı sahələrdir. İnternetdə anonimlik və əlaqəsizlik, təcavüzkarların daha sərbəst hərəkət etmələrinə şərait yaradır.
Şəkillər və Videoların Paylaşılması: Bəzən cyberbullying, qurbanın təhqir edilməsi və ya alçaldılması məqsədilə şəxsi şəkillərinin və videolarının yayımlanması şəklində həyata keçirilir. Bu, qurbanın sosial və psixoloji vəziyyətini ciddi şəkildə zədələyir.
Trolçuluq, əsasən başqalarını təhrik etmək və mübahisələrə səbəb olmaq məqsədi güdür. Trolçuların məqsədi birbaşa zərər verməkdən daha çox reaksiya almaqdır. Halbuki, cyberbullying daha ciddi və davamlı təhqir, hədə-qorxu və psixoloji zorakılıqla xarakterizə olunur. Cyberbullying, qurbanın psixoloji vəziyyətini daha çox zədələyir və ciddi sosial və emosional nəticələrə səbəb ola bilər.Trolçuluq bəzən daha yüngül, lakin hələ də narahatedici və vaxtında qarşısı alınmayan bir davranışdır. Cyberbullying isə, xüsusən gənclər və uşaqlar üçün intihar və psixoloji pozuntular kimi çox ciddi nəticələrə səbəb ola bilər.Trolçuluq geniş auditoriyaları hədəf ala bilər və çox zaman hətta təsadüfi şəxsləri də əhatə edir. Cyberbullying isə müəyyən bir şəxsi təqib etmək və ona qarşı zorakılıq tətbiq etmək məqsədi güdür.
Trolçuluq və cyberbullying-in qarşısını almaq, yalnız fərdlərin deyil, həm də cəmiyyətin bir məsuliyyətidir. Bu problemlə mübarizədə atılacaq bəzi addımlar var .Hər yaş qrupunun üzvləri üçün, xüsusən gənclər və yeniyetmələr üçün internetdə etik davranış, məsuliyyətli sosial media istifadəsi və qarşılıqlı hörmət mövzusunda maarifləndirici proqramlar təşkil edilməlidir.Sosial media və internet platformaları, istifadəçilərinin davranışlarını izləməli və trolçuluq və cyberbullying kimi zərərli davranışları aktiv şəkildə cəzalandırmalıdır. Bəzi platformalar artıq istifadəçiləri şikayət etməyə və ya zərərli məzmunu hesablardan silməyə təşviq edir.Cyberbullying və trolçuluq qurbanları, ailə üzvləri, dostlar və psixoloqlar tərəfindən dəstəklənməlidir. Onlara emosional dəstək, müvafiq hüquqi və psixoloji məsləhətlər verilə bilər.
Trolçuluq və cyberbullying, rəqəmsal dövrün qaranlıq tərəflərindən biridir və onların cəmiyyət üzərindəki təsiri böyükdür. Bu problemlə mübarizə etmək, yalnız qanuni və texnoloji yanaşmalarla mümkün deyil, həm də daha yaxşı təhsil və sosial məsuliyyətlə mümkündür. Gələcəkdə daha etibarlı və müsbət rəqəmsal mühitlər yaratmaq üçün həm fərdlərin, həm də cəmiyyətin bu məsələlərə ciddi yanaşması vacibdir.
